ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਬੀਡੀਆਰ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਹਸੀਨਾ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਹਵਾਲਗੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਾਈਫਲਜ਼ (ਬੀਡੀਆਰ) ਦਾ ਵਿਦਰੋਹ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੀਨੀਅਰ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ, ਇਸ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਖੁਦ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਏਐਫਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੈਨਲ ਨੇ ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਦਮਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ “ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ” ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਫੌਜੀ ਤਖਤਾਪਲਟ ਕੀ ਸੀ?
ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਨਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬੇਦਖਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਾਈਫਲਜ਼ (ਬੀਡੀਆਰ) ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਮੁੜ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਦਰੋਹ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।
2009 ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 74 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰੀ।
ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹਸੀਨਾ ‘ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ
ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਏ.ਐਲ.ਐਮ. ਫਜ਼ਲੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ ਸਰਕਾਰ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਫਜ਼ਲੇ ਨੂਰ ਤਾਪਸ ਨੂੰ “ਮੁੱਖ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ” ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਾਪਸ ਨੇ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ “ਹਰੀ ਝੰਡੀ” ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਰਹਿਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣਪਛਾਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, “ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ।”
ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੀ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ
ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ bdnews24 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਸ ਫੋਰਸ (BDR/ਫੌਜ) ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਾਰਤ ਅਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “BDR ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ (ਭਾਰਤ) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।” ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ।
ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, “ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 921 ਭਾਰਤੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 67 ਅਜੇ ਵੀ ਅਣਪਛਾਤੇ ਹਨ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਥਿਤ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ 2024 ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹਨ।
ਯੂਨਸ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਨਸ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚਾਈ ਆਖਰਕਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।” ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਇੱਕ ਪਿਛਲੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਹਵਾਲਗੀ ਦੀ ਮੰਗ
ਬਗਾਵਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮੀਦ ਦੁਹਰਾਈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਹਵਾਲਗੀ ਕਰੇ। ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਤੌਹੀਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ।
“ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੁੱਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣਗੇ,” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਹਸੀਨਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ “ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗਾ।”
ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ “ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ” ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦੌਰਾਨ 5 ਅਗਸਤ, 2024 ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਸੀ।
