ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਾਈ ਹੈ। 2025 ਦੀ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ 168 ਪਸ਼ਤੂਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
21 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੰਗਰਹਾਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਟੀਟੀਪੀ) ਦਾ ਇੱਕ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਫਗਾਨ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੰਬ ਬੇਸੁਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਹਾਤੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 11 ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ 17 ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਨਾ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕੈਂਪ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਿਰਾਹ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਰਟਾਰ ਸ਼ੈੱਲ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਵਾਹਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਪਸ਼ਤੂਨ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇੜਲੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਹੀ ਚਾਰ ਹੋਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਜ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। 48 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ 26 ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਸ਼ਤੂਨ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ।
ਜਨਵਰੀ 2025 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ 168 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸ਼ਤੂਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਤੰਬਰ 2025 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 88 ਪਸ਼ਤੂਨ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ:
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ – ਪਸ਼ਤੂਨ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਖੇਤਰ – ਨਾਗਰਿਕ ਘਰ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ
ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਸਮੂਹਿਕ ਸਜ਼ਾ?
ਟੀਟੀਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਸ਼ ਹਨ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੋਰਟਾਰ ਦਾਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਡਰੋਨ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਨਾਗਰਿਕ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰੇ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਪੱਟੀ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਕਮਾਂਡ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਸ਼ਤੂਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਫਰਵਰੀ 2021 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਸ਼ਤੂਨ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰੀਆਂ: -ਭਾਰੀ ਫੌਜੀ ਤਾਇਨਾਤੀਆਂ -ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਰਫਿਊ ਅਤੇ ਚੌਕੀਆਂ -ਲਾਪਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ -ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣਾ -ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਬੰਬਾਰੀ।
ਤਿਰਾਹ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਬਾਰੀ…ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਮੋੜ
ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਤਿਰਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਹੱਥੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਸ਼ਤੂਨ ਖੇਤਰ: ਅਫਗਾਨ ਜਿਹਾਦ ਲਈ ਇੱਕ ਭਰਤੀ ਕੇਂਦਰ, ਇੱਕ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਬਫਰ ਜ਼ੋਨ, ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ।
2021 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਹਮਲੇ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਝੰਡੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੀੜਤ ਇੱਕੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਸ਼ਤੂਨ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
