ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਪੂਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਇੱਕ ਮੰਗ ‘ਤੇ ਰੁਕ ਗਈ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਐਲਾਨੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ, ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਫਤਵਾ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਆਪਣੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ, ਹਿਬਾਤੁੱਲਾ ਅਖੁੰਦਜ਼ਾਦਾ ਤੋਂ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਏ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਗੈਰ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਹੈ, ਭਾਵ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਲਿਬਾਨ ਦਾ ਰੁਖ਼: ਅਮੀਰ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਤਵੇ ਨਹੀਂ
ਤਾਲਿਬਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿਮਤੁੱਲਾ ਨਜੀਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਫ਼ਦ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਹਿਬਤੁੱਲਾ ਅਖੁੰਦਜ਼ਾਦਾ ਇਸ ਜੰਗ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨੇ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਅਮੀਰ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਤਵੇ ਨਹੀਂ।”
ਨਜੀਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਹੁਕਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਦਾਰੁਲ ਇਫਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਅਰਜ਼ੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਤਵੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਫਤਵਾ ਉਸ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਸ਼ਰੀਆ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਜੀਬ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਾਜਾਇਜ਼।
ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕੀ ਹਨ?
ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹਨ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਈਐਸਆਈਐਸ (ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ) ਦੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰੇ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜੀ ਜਹਾਜ਼ ਅਫਗਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ। ਨਜੀਬ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੰਗਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਨ, ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਟੁੱਟ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਵਿਵਹਾਰਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ: ਟੀਟੀਪੀ ‘ਤੇ ਲਗਾਮ
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਖਵਾਜਾ ਆਸਿਫ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਫੇਰੀ ਟੀਟੀਪੀ (ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਟੀਟੀਪੀ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਟੀਟੀਪੀ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
