ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਸ਼ ਹੁਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਭਰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਯਾਤਕ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਭਰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਯਾਤਕ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ, ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ। ਇਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ, ਭਾਰਤ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰ
ਜਦੋਂ ਕਿ 2013-14 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ₹2.53 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਸੀ, 2025-26 ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਧ ਕੇ ₹6.81 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼, ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ, ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼, ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਕੈਰੀਅਰ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਸ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (DAP-2020) ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਫੌਜ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ 146 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (FDI) ਦੀ ਸੀਮਾ ਵੀ ਵਧਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਨਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੁਖ਼
ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਹਮਲੇ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। 2016 ਦੇ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2025 ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਅੱਤਵਾਦੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਊਂਟਰ-ਡਰੋਨ ਸਿਸਟਮ ਦੁਆਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਨਵੀਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ
ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਪੰਜ ਲਾਲ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਜਵਾਬ
ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ
ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਤਵਾਦ ਜਾਂ ਪੀਓਕੇ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ
ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ
ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਤਿਆਰੀ: ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਮਿਸ਼ਨ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜੰਗੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਟੀਚੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਖੋਜ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ। ਦੂਜਾ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਤੀਜਾ, ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜੋ ਸਹੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੋਰਚੇ ‘ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅਤਿਵਾਦ (LWE), ਜੋ ਕਦੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀਹ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 8,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ 2010 ਵਿੱਚ ਅਤਿਵਾਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ 1,936 ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, 2024 ਤੱਕ ਇਹ ਘੱਟ ਕੇ 374 ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ 85% ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।
