ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਟੀਟੀਪੀ, ਈਟੀਆਈਐਮ ਅਤੇ ਬੀਐਲਏ ਵਰਗੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਟੀਟੀਪੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਈਟੀਆਈਐਮ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੀਐਲਏ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਉਸਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਵਧਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰੇ (CPEC) ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (TTP) ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੂਵਮੈਂਟ (ETIM) ਅਤੇ ਬਲੋਚ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ (BLA) ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2021 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਵਧੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਸੂਬੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਚੀਨ ETIM ‘ਤੇ ਉਈਗਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਟੀਟੀਪੀ ਨੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ
ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਟੀਟੀਪੀ) ਨੇ ਪਿਛਲੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਮਲੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਨ। ਟੀਟੀਪੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਲੋਬਲ ਟੈਰੋਰਿਜ਼ਮ ਇੰਡੈਕਸ 2025 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਟੀਟੀਪੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ 558 ਮੌਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦਾ 52% ਸੀ।
ਈਟੀਆਈਐਮ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਈਸਟਰਨ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੂਵਮੈਂਟ (ਈਟੀਆਈਐਮ) ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1990 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਵਿੱਚ 1.7 ਕਰੋੜ ਉਈਗਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੀਨ ਚਿੰਤਤ ਹੈ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉਈਗਰ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਸੂਬੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2008 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ, ਇਸ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ 8 ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਗਰ ਹਮਲਾ, ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮਲਾ, ਉਰੂਮਕੀ ਦੰਗੇ ਅਤੇ ਕੁਨਮਿੰਗ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਮਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 260 ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਸਨ।
ਬੀਐਲਏ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ-ਪਾਕਿ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਬੀਐਲਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੀਐਲਏ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੀਐਲਏ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2000 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਵੀ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ। ਬਲੋਚ ਨੇਤਾ ਮੀਰ ਯਾਰ ਬਲੋਚ ਨੇ 14 ਮਈ 2025 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਬੀਐਲਏ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੋਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਖੋਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ, ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੀਪੀਈਸੀ ਵਰਗੇ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੀਐਲਏ ਦੇ ਲੜਾਕੇ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਫੌਜ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਟੀਟੀਪੀ ਬਲੋਚ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2 ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵੀ ਬਣਾਏ ਸਨ।
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ – ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਨਹੀਂ ਹੈ
20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਟੀਟੀਪੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਲਿਬਾਨ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਟੀਟੀਪੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਟੀਟੀਪੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 8 ਹਜ਼ਾਰ ਲੜਾਕੂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੀਨ ਨੇ 20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਈਟੀਆਈਐਮ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਜ਼ਬੀਹੁੱਲਾ ਮੁਜਾਹਿਦ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਬਿਆਨ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੁਜਾਹਿਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੁਣ ਅਫਗਾਨ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾ ਰਹੇ ਹਨ।
