ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ ਤਿਆਨਜਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸ਼ੰਘਾਈ ਸਹਿਯੋਗ ਸੰਗਠਨ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਵਤ “ਕਾਂਗਚਿਉਮੁਚਾਂਗ (ਚੀਨੀ ਉਚਾਰਨ)” ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰੱਸੀ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ ਤਿਆਨਜਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸ਼ੰਘਾਈ ਸਹਿਯੋਗ ਸੰਗਠਨ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਵਤ “ਕਾਂਗਚਿਉਮੁਚਾਂਗ (ਚੀਨੀ ਉਚਾਰਨ)” ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਛੇਕ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਕਹਾਵਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ “ਲਿਉਸ਼ੀਚੁਨਕਸ਼ਿਆਓ” ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਲਿਊ ਬੁਵੇਈ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਪਾਰੀ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਸਬਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਹਾਵਤ “ਕਾਂਗਚਿਉਮੁਚਾਂਗ” ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੋਚ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਸਾਡਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਰੁਖ, ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹਨ, ਧਮਕੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ। ਜੇਕਰ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਗੇ।
ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ। ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਟੀਚਾ 2047 ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਦਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਟੀਚਾ 2049 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਸਾਥੀ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ, ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਵਪਾਰ 1 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ 38 ਅਰਬ 47 ਕਰੋੜ 80 ਲੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਦੁਵੱਲਾ ਵਪਾਰ 74 ਅਰਬ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ 10.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਪੂਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਤਾਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਪਕਰਣ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਉਪਕਰਣ, ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ, ਨਵੇਂ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦ, ਰਸਾਇਣਕ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀਆਂ ਅਥਾਹ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਫਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦੀ ਸਵਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਮਾਮਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੱਚੇ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਰਹੱਦੀ ਸਵਾਲ ‘ਤੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ‘ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ‘ਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਗੱਲਬਾਤ ਚੈਨਲ ਹਨ। ਇਸ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਆਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਨਿਪਟਾਰੇ ਅਤੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਨਵੀਂ ਸਹਿਮਤੀ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਹਾਲਾਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਚੀਨ-ਅਮਰੀਕਾ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ 70 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨ-ਅਮਰੀਕਾ-ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟ੍ਰਾਈਐਂਗਲ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੀਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਲਾਕ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਚੀਨ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਵਿਕਾਸ, ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਜਿੱਤ ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਆਮ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਕਾਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸਥਾਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿਆਨਜਿਨ ਸੰਮੇਲਨ ਨੇ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏਗਾ। ਅਜਗਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਨਾਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਭਲਾਈ ਲਿਆਏਗਾ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ‘ਤੇ ਵੀ ਦੂਰਗਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਵੇਗਾ।
